Skip to main content

विपश्यना : एक चिंतन

विपश्यनेचा दहा दिवसांचा कोर्स करून आज पाच दिवस झालेत. याबद्दल लिहायचं हे नक्की होतं, पण गेले काही दिवस काय लिहू हे समजतच नव्हत. प्रत्येक व्यक्तीचा अनुभव हा वेगळा असतो कारण प्रत्येक व्यक्ती ही वेगळी असते. म्हणूनच मला सर्वसमावेशक असं काहीतरी लिहायच होतं. आता बसलेय लिहायला...

सर्वात आधी, विपश्यना म्हणजे काय?

विपश्यना ही गौतम बुद्धांनी शिकवलेली स्व-शुद्धीकरण साधना आहे, जिचे अंतिम ध्येय हे "मुक्ती" आहे.
मला माहितीये कि हे ऐकायला जरा जड जातं. परंतु मुळात हे तेव्हढ कठीण नाहीये. मला याबद्दल माझ्या एका भावाकडून कळलं. तुमच्यापैकी majority लोकांनी याबद्दल ऐकला असेल. काही जण विपश्यना करत असतील, काही जण अजून विचारात असतील, तर काही जणांचा संबंधही नसेल. मी तिसरया गटात मोडणारी होते. माझा काही संबंधही नव्हता. माझ्या भावाने, दहा दिवसाचं शिबीर करून आल्यानंतर, मला त्याचा अनुभव ऐकवता-ऐकवताच माझा फोर्म भरून टाकला. आणि म्हणाला,"नंतर मन बदललं, तर त्यांना नाही म्हणून सांग....". म्हटलं,"बरं....". कोर्सच्या "कोड ऑफ डिसिप्लीन" आणि वेळापत्रक या दोन गोष्टी सोडून मला त्याबातात ओ का ठो माहित नव्हतं. अशा प्रकारे "एक कोरी पाटी" घेऊन मी निघाले घरातून... दहा दिवस सगळ्या जगापासून दूर... काहितरी नवीन शिकायला.... स्व:तासाठी थोडा वेळ द्यायला....

बरं जायच्या आधी मी थोडक्यात लिहून ठेवलं होतं कि मी का जातेय, ते असं....

"  उद्या मी विपासनेसाठी जातेय आळंदीला... एका प्रकारची उत्सुकता आहे, तर दुसऱ्या बाजूला एक प्रकारे दडपणही आलंय. म्हणतात कठीण असतं खूप, पण फायदाही होतो. खरंच आता थोडा बदल हवाय आयुष्यात, म्हणजे मी दु:खी वगैरे झालेय असं अजिबात नाहीये. पण एक बदल हवाच ना आयुष्यात. म्हणजे काही चौकटी बनवल्यानंतर, त्या न तोडता त्यात मावण्यासाठी जी धडपड चालू असते, ती धडपड थोडी सोपी व्हावी हि आशा आहे. सगळ्यांनी नेहमी हसत-खेळत रहावी ही प्रत्येकाचीच ईच्छा असते. मग त्या हसण्या-खेळण्याच्या नादात स्वत:कडे जाम दुर्लक्ष होतं. आणि बाहेरून हसत-खेळताना आतून कुठेतरी जखडत जातो आपण. अगदी नकळत... पुसटशी कल्पनाही येत नाही आपल्याला. मग उगाच रितं-रितं वाटायला लागतं. म्हणायला सर्वांसोबत असलो तरी स्वत:सोबत कमी रहायला लागतो. दूर पळायला लागतो. पण हे त्या आजूबाजूच्या जगाला कधीच कळत नाही. जाणीव हि त्या व्यक्तीलाच होते. कदाचित ती मला आता होतेय. गोष्टींकडे पाहायचा नजरिया आता बदलायची गरज आहे. गोष्टी त्याच असणारेत पुढेही, पण त्या वेगळ्या भावनेने अनुभवायच्या आहेत... आणि त्यासाठीच हे दहा दिवस.अजून एक कारण आहे, विपासना ही खूप कठीण टेक्निक आहे असं ऐकलंय. स्वत:ला थोडं challenge करावं म्हणतेय. खरं सांगायचं तर गेल्या अठरा वर्षात काही खास आउट ऑफ द बॉक्स केलय असं मला तरी वाटत नाहीये.... "
आणि त्या दहा दिवसांनंतर खरंच मला काहीतरी वेगळं केल्याचं आणि त्यातून खूप काही शिकल्याचं समाधान लाभलं! मी तिथे जायच्या आधी नेटवर लोकांचे अनुभव वाचले होते, त्यात जवळ जवळ सगळ्यांनी लिहिलं होतं कि "they feel lighter, calmer and happier". मग मी विचार केला की एव्हढं जरी मिळालं तरी खूप आहे...


मी अगदी गुणी मुलीसारखी सुरुवात केली आणि मग मला जेव्हढ शक्य होतं तेव्हढ देण्याचा प्रयत्न केला. कधी कधी ध्यान नीट व्हायचं, तर कधी अजिबातच नाही. मन थोड्या वेळासाठी केंद्रित व्हायचं आणि मग पुन्हा भटकायला सुरुवात करायचं. खूप गोष्टी या निमित्ताने आठवल्या गेल्या, आणि त्यांच्या कडे स्थितप्रद्न्य नजरेने बघायचा एक प्रामाणिक प्रयत्न केला गेला. या दहा दिवसात तुम्ही स्थितप्रज्ञ राहणं अपेक्षित असतं. ते नेहमी सांगतात, 
"Observe and Accept THE Reality As It Is, Not As You Would Like It To Be And Maintain Total Equanimity."
गौतम बुद्ध यांना पंचवीस शतकांपूर्वी झालेला साक्षात्कार हा खरंच मानवाला त्याच्या विकारांपासून (Miseries) दूर करू शकतो, हे मनाला पटून जाते. आपल्याकडे एवढी प्रगल्भ संस्कृती असताना, आपण ती न "जगता"च दुखात का मरावे, हाही प्रश्न पडतो....

वरती म्हटल्याप्रमाणे आज परत येऊन मला पाच दिवस झालेत. मला त्या दहा दिवसांमध्ये जे काही कमावलंय त्याचा प्रत्यय येतोय. आणि मला खात्री आहे कि तो येत राहणारेय. मला खूप हलकं वाटायला लागलंय, आत्मविश्वासही वाढल्याची जाणीव होतेय. आपल्यातली एक दुर्लक्षित बाजू, आपल्या मनाची शक्ती, प्रकाशात आल्याने तिचा वापर स्व:बदलासाठी कसा करता येईल याचा विचार आपसूकच होऊ लागलाय... पहिल्या प्रयत्नात या सर्व गोष्टींची जाणीव होणे, हेही नसे थोडके! :)

एस. एन. गोयंका यांनी घेतलेला हा लोककल्याणाचा वसा अत्यंत स्तुत्य आहे. आणि आपण त्याचा उपभोग घ्यायला हवा. "धम्म" दान हे सर्वोत्कृष दान मानले जाते, कारण ते काही काळापुरते मर्यादित नसते. ते चिरंतन असते. तर मी तुम्हा सगळ्यांना हे सर्व एकदा अनुभवण्याचा सल्ला जरूर देईन. खूप वेगळं वाटत स्वत:ला या "आपल्या so called जगा"पासून दूर केल्यावर... आणि मी या जगाला सो कॉल्ड का म्हणतेय हे तुम्हाला तिथे गेल्याशिवाय नक्कीच कळणार नाही. म्हटलं तर कठीण आहे, पण त्यानंतर मिळणारं समाधान ही परिपूर्ण आहे.... जरूर जा आणि स्वत:ला लोभ तसेच तिरस्कार या विकारांपासून दूर करण्याची साधना स्वत: अनुभवा...

विपश्यना कोर्स साठी वेबसाईट : http://www.dhamma.org/

Comments

BinaryBandya™ said…
मला अगोदर विपश्यना म्हणजे काहीतरी डेंजर असेल असेच वाटायचे .
चांगली माहिती आहे . धन्यवाद
Manali said…
@BinaryBandya™ हाहा!!! असं काही डेंजर वगैरे नाहीये, खूप साधी आणि सरळ साधना आहे. थोडी कठीण वाटते सुरुवातीला, पण दहा दिवस करायचं नक्की असेल तर काळजीच काहीच कारण नाही. जरूर जा...
Shriraj said…
Manali, I can already feel the difference in ur writing
Manali said…
@ShrirajReally??? that's something new! Thanku! Looking frwd to writing more stuff nw!!!
Ninad Kulkarni said…
चांगली माहिती दिलीस भावा
इगतपुरी ला कोर्स मध्ये जागा मिळणे मुश्कील आहे.
तेव्हा आळंदी ला प्रयत्न करणे ओघाने आले. वेब साईट चाळतो,
जर्मनी वरून कधी येणे होते ते पहायचे.

Popular posts from this blog

तू कोई और है

आज मी एकटी एक सिनेमा बघायला गेले. ‘मजबुरी’ म्हणून नाही तर बघायचा होता म्हणून! माझी एकटे जाऊन सिनेमा बघायची खूप वर्षे इच्छा होती, पण कधी तशी वेळ आली नाही. या वेळेस सुद्धा आली नसती, परंतु संधीची चाहूल लागताच मी ठरवलं कि यावेळेस नक्की! सिनेमा संपल्यावर समोरच्या क्यानी मध्ये मी एका अनोळखी मुलीसोबत table shareकेले. हा अनुभवदेखील पहिलाच! मी माझा सुलेमनी चहा पिता पिता तिच्याशी बऱ्याच गप्पा मारल्या. असे अनुभव खऱ्या अर्थाने माणसाला समृध्द करतात!
सिनेमा ह्या गोष्टीकडे नेहमीच एक social गोष्ट म्हणून पहिले जाते.त्यात तत्थ्य असले तरी सिनेमा हा एक वैयक्तिक अनुभव असायला हवा. निदान माझ्यासाठी तरी आहे! For me, cinema is all about what it makes you feel. Cinema is a piece of art. We should pay attention to its craft. There a quote by Rainbow Rowell from a brilliant book called ‘Eleanor and Park’. It says, “Eleanor was right. She never looked nice. She looked like art, and art wasn’t supposed to look nice; it was supposed to make you feel.” So I try to measure everything that I see against that unit. How m…

स्वच्छंदी ते सात्मन्

सध्या प्रश्न हा आहे की मी पुन्हा इथे का आलेय?
मी २०१० मध्ये बारावीची परीक्षा झाल्यानंतर हा ब्लॉग लिहायला सुरु केलेला. आणि तेव्हाची कारणं ही खूप वेगळी होती. तेव्हा आतली घुसमट कुठेतरी व्यक्त व्हावी ही इच्छा होती. (VERSION - 2010)
परंतु आता विचार केल्यावर असं जाणवतंय की बरंच काही बदललंय आणि रोजच्या रोज बदलतंय. ह्या बदलांची कुठेतरी नोंद करून ठेवायला हवीये. जर तुम्ही या आधी इथे कधी आला असाल तर तुमच्या लक्षात येईल की ह्या ब्लॉगचे नाव आता ‘सात्मन्’ असे झाले आहे. पूर्वी ते ‘स्वच्छंदी’ असे होते! आणि ह्या ब्लॉग चा address meemanali.blogspot.in असा होता! आणि आता मला त्या गोष्टीची लाज वाटत होती. म्हणजे स्वतःचं नाव त्या ब्लॉग address मध्ये ठेवण्यासाठी मी (mee) केलेला अट्टाहास आता मला नकोसा वाटत होता. आता नाहीये मी तशी! मी स्वच्छंदी देखील नाहीये. होय, हे खरं आहे. आणि मला त्याचा स्वीकार करणं हे शिकायलाचं हवं. मी स्वच्छंदी विचार करत असेन, परंतु मी स्वच्छंदी वागत नाही. त्याला बरीच कारणे आहेत. स्वच्छंदी हा एक प्रकारचा escape होता बहुतेक! त्या वेळेस मी जशी आहे त्याबाबत comfortable नसल्याने स्वत:च निर्माण क…